Groote Oorlog Scheldeland

Wie WOI zegt, denkt meteen aan de IJzer, maar ook in Scheldeland werd verbeten gevochten. Meer nog: de strijd in de Westhoek was er mogelijk nooit gekomen zonder de vertragingsgevechten rond Schelde en Dender. Zo kreeg Koning Albert I de kans het grootste deel van zijn troepen veilig uit Antwerpen weg te loodsen.

Begin oktober 1914 trok het oorlogsgewoel weg uit Scheldeland, maar niet zonder de regio voorgoed te veranderen. Ook de 4 jaar durende bezetting die daarop volgde, liet haar sporen na, niet altijd zichtbaar, maar niettemin aanwezig.

Benieuwd wat zich hier afspeelde? Laat je door het verleden leiden met thematische fiets- en wandelroutes, tentoonstellingen en evenementen.

100 jaar Groote Oorlog in Scheldeland is opgebouwd rond 3 thema's die de strijd typeren die hier werd geleverd

1. De forten van Scheldeland

De forten van Liezele, Bornem en Breendonk maakten deel uit van de Stelling van Antwerpen, een militaire verdedigingsgordel bestaande uit twee ringen van forten. Deze moesten de stad beschermen. Antwerpen was namelijk, net als Luik en Namen, een Nationaal Reduit of toevluchtsoord in geval van oorlog.

Aanvankelijk lieten de Duitsers Antwerpen links liggen, maar eind september 1914 gingen ze toch tot de aanval over. Het Belgische leger trok zich terug over de Schelde, richting Antwerpen. Het fort van Liezele en de schans van Puurs kregen zo de belangrijke taak die aftocht te dekken. Om een vrij schootsveld te krijgen op de Duitse troepen, werd Liezele door de Belgische fortsoldaten compleet platgebrand.

Het fort van Liezele is vandaag het meest complete fort van de Stelling van Antwerpen. Je kan het individueel bezoeken, of in groep, met gids of zonder gids. Vanaf april kan je er ook in wandelen met audiogidsen.

2. De strijd aan de oevers van Schelde en Dender

Tijdens hun doortocht door Scheldeland lieten de Duitse troepen een spoor van vernieling achter. Vooral om Dendermonde werd hard gevochten, omwille van haar strategische ligging, met een belangrijke brug over de Schelde die toegang gaf tot linkeroever.

In september 1914 brandden de Duitse troepen het volledige centrum plat. 1.252 huizen gingen in vlammen op. Burgers werden als levend schild gebruikt, gemarteld en gefusilleerd. Zo werd Dendermonde een van de zeven 'Martelaarsteden'.

Wat in Dendermonde niet lukte, gebeurde uiteindelijk in Schoonaarde, acht kilometer stroomopwaarts aan de Schelde. Ook hier werd zwaar slag geleverd om de Schelde over te steken, wat uiteindelijk ook lukte op 8 oktober 1914. 68 Belgische soldaten verloren hier het leven. Ook het Buggenhoutbos was het toneel van hevige gevechten. In deze 'vergeten slag' kwamen een 40-tal Belgische soldaten om het leven.

3. Leven in bezet gebied

Na de inval van het Duitse leger in 1914 werd België heropgedeeld in 3 stukken, met onduidelijke maar zwaar bewaakte grenzen. Scheldeland kwam in het Etappengebied terecht, waar een streng militair regime heerste. Het leven werd er peperduur en smokkel teelde wierig.

De Duitse bezetter eiste zowat alles op wat kon dienen. Niet alleen goederen, maar na verloop van tijd ook mensen. In Aalst kwamen lokale schepenen op het idee om hun werklozen van mogelijke opeising te beschermen door hen in te schakelen bij de aanleg van een stadspark van 19ha groot. Ook vandaag is het nog steeds een prachtlocatie met een schitterende geschiedenis.

En dan zijn er ook de daklozen en de vluchtelingen. 4 jaar lang moest de bevolking van Scheldeland overleven onder barre omstandigheden, vaak zonder een echt dak boven het hoofd. Ze leefden in stallen, in serres en in noodwoningen. Ook deze sporen zijn verdwenen, maar de verhalen leven nog.